5 lipca 2017

Nastawnia od środka

Jak większość z Was zapewne wie, sterowanie ruchem kolejowym odbywa się z różnego rodzaju budynków, zwanych nastawniami kolejowymi. Same nastawnie możemy podzielić na dysponujące, wykonawcze i manewrowe. Nie będę się rozpisywał na temat szczegółów. Zamiast tego, postaram się pokazać różne ciekawostki z zakresu prowadzenia ruchu.

Na początek przyjrzymy się nastawni wyposażonej w pulpit kostkowy (urządzenia przekaźnikowe). Na rysunku poniżej przedstawiłem przykładowy obraz pulpitu kostkowego z nastawni wykonawczej. Opisy znajdują się pod rysunkiem.

  1. Przycisk dania zgody z kierunku „a”.
  2. Przycisk dania zgody z kierunku „b”.
    Wciskając przycisk dza lub dzb, musimy równocześnie wcisnąć przycisk dz(numer toru). Dla przykładu wciskając przyciski dza i dz1 zablokujemy blok dania zgody dla jazdy z kierunku „a” na tor 1.
  3. Powtarzacz semafora L1/2 oraz przycisk wyświetlenia sygnału zezwalającego na jazdę na semaforze (zielony) oraz sygnału manewrowego (biały).
  4. Odcinek torowy zajęty – szczelinka koloru czerwonego.
  5. Blok otrzymania nakazu Kc – otrzymanie takiego nakazu umożliwi wyświetlenie sygnału zezwalającego na jazdę na semaforze K w kierunku stacji Czarnowęsy Pomorskie, po uprzednim odpowiednim ułożeniu drogi.
  6. Otrzymanie nakazu na wyświetlenie sygnału zastępczego.
  7. Rozjazd krzyżowy podwójny nr 54. Położenie rozjazdu 54ab i 54cd w pozycji „plus”.
  8. Powtarzacz tarczy manewrowej nr 71, biały przycisk służy do wyświetlenia sygnału zezwalającego na jazdę manewrową.
  9. Wykolejnica.
  10. Blokada liniowa: blok pozwolenia (Poz), początkowy (Po) oraz końcowy (KoS1/2).
  11. Przyciski do obsługi blokady liniowej.
  12. Przyciski dodatkowe obsługi blokady liniowej, używane w przypadku jazdy na sygnał zastępczy.
  13. Licznik użycia przycisków dodatkowych.
  14. Przyciski kasowania rozprucia na rozjazdach – plombowane.
  15. Przyciski zwalniaczy tarcz manewrowych. Używane do rozwiązania drogi, po której odbywała się jazda manewrowa. Przycisk ten należy podciągnąć, razem z przyciskiem tarczy manewrowej, na której chcemy nastawić sygnał jazda manewrowa zabroniona.
  16. Najbliższa stacja na szlaku.

Przykładowe kostki z pulpitu.

Blokada liniowa, powtarzacze semafora wjazdowego „S” oraz tarczy ostrzegawczej semaforowej „ToS”, przyciski do obsługi blokady liniowej:

Rozjazd krzyżowy podwójny nr 54. Położenie rozjazdu: 54ab „minus”, 54cd „plus”:

Rozjazd zwyczajny 56 w położeniu „plus”, wykolejnica Wk12 oraz powtarzacz tarczy manewrowej Tm64. Na przyciskach do obsługi rozjazdu i wykolejnicy znajdują się kapturki ochronne, uniemożliwiające przypadkową ich obsługę:

Powtarzacz semafora wyjazdowego L, blok otrzymania nakazu Lc oraz przycisk do wyświetlenia sygnału na semaforze:

Fragment blokady liniowej. Bloki dania zgody z kierunku „a” i „b” oraz przycisk „dz1”. Użycie przycisku „dz1” równocześnie z „dza” lub „dzb” zablokuje blok dania zgody dla jazdy z kierunku a lub b na tor 1:


Blokada liniowa – reguluje następstwo pociągów i ustala kierunek ruchu na szlaku. Możemy rozróżnić blokadę półsamoczynną, którą opiszę poniżej oraz samoczynną, o której można przeczytać tutaj.

Blokada półsamoczynna jest w części obsługiwana przez personel, a część procesów zachodzi samoczynnie. Podstawową czynnością jest oznajmienie sąsiedniemu posterunkowi za pomocą odpowiednich bloków, że pociąg zjechał ze szlaku/odstępu i w całości wjechał na nasz posterunek. Szlak w tym momencie jest wolny i można wyprawić kolejny pociąg.

Blokada półsamoczynna może występować jako jednokierunkowa i dwukierunkowa. W obu znajdują się bloki początkowy oraz końcowy, w blokadzie dwukierunkowej dodatkowo znajduje się blok pozwolenia.

Blok początkowy służy do oznajmienia o wyjeździe pociągu na szlak. Blok końcowy służy do poinformowania o przyjeździe pociągu ze szlaku na naszą stację. Blok pozwolenia służy do dania zgody na wyprawienie pociągu przez sąsiedni posterunek.

Przykład:
Blokada liniowa dwukierunkowa. Stacja A ma pozwolenie na wyprawienie pociągu.
Po wyjeździe pociągu ze stacji A, pracownik obsługi blokuje blok pozwolenia. Na stacji B następuje automatyczne odblokowanie bloku końcowego. W tym momencie nie wyprawimy innego pociągu na szlak, tak samo, jak nie zrobi tego stacja B. Po dojeździe pociągu na stację B, pracownik obsługi blokuje blok końcowy, oznajmiając w ten sposób przybycie pociągu. W tym momencie na stacji A odblokowuje się blok początkowy. Szlak jest wolny, można wyprawiać kolejne pociągi.

Współpraca bloków w blokadzie liniowej:

Animacja przejazdu pociągu od stacji A do stacji B oraz z powrotem, wraz ze zmianami w blokadzie liniowej.

Poz – blok pozwolenia. Szczelinka biała – możemy wyprawić pociąg na szlak, szczelinka czerwona – nie możemy wyprawić pociągu na szlak.
Po – blok początkowy. W stanie zasadniczym odblokowany – kolor biały. Zablokowany – kolor szczelinki czerwony.
Ko – blok końcowy. W stanie zasadniczym zablokowany – kolor biały. Blok odblokowany – kolor czerwony.

Blokada liniowa jedno (z lewej) i dwukierunkowa (z prawej) na urządzeniach mechanicznych. Charakterystyczne dla tego rodzaju blokady są czerwone opisy na tabliczkach.


Blokada stacyjna – służy do prowadzenia ruchu pociągów w obrębie stacji. Jej działanie polega na przekazywaniu zgód i nakazów pomiędzy nastawnią dysponującą, a nastawnią (nastawniami) wykonawczą.

W blokadzie stacyjnej występują 4 rodzaje bloków: dania zgody, otrzymania zgody, dania nakazu, otrzymania nakazu. Na nastawni wykonawczej znajdują się bloki dania zgody i otrzymania nakazu. Nastawnia dysponująca posiada odpowiednio współpracujące z nimi bloki otrzymania zgody oraz dania nakazu. Co to wszystko oznacza?

Blok dania zgody – w przypadku gdy nastawnia wykonawcza bierze udział w przygotowaniu drogi przebiegu, a sygnał na semaforze jest podawany z nastawni dysponującej (np. wjazd pociągu na stację od strony nastawni dysponującej), pracownik obsługi blokuje odpowiedni blok dania zgody. Jest to równoznaczne z poinformowaniem, o braku przeciwwskazań do wykonania danej jazdy.

Blok otrzymania zgody – blok na nastawni dysponującej, odblokowujący się po zablokowaniu bloku dania zgody na nastawni wykonawczej. Nastawnia dysponująca może w tym momencie wyświetlić dla pociągu sygnał zezwalający na jazdę.

Blok dania nakazu – blok na nastawni dysponującej. Zablokowanie tego bloku (w tym momencie na nastawni wykonawczej odblokowuje się blok otrzymania nakazu) umożliwia zrealizowanie wyjazdu pociągu ze stacji w momencie, gdy semafor obsługiwany jest z nastawni wykonawczej.

Blok otrzymania nakazu – blok na nastawni wykonawczej. Umożliwia wyświetlenie sygnału zezwalającego na jazdę dla danego pociągu.

Wszystkie bloki mogą być użyte tylko raz. Spełnienie tego warunku zapewniane jest przez przymus zwrotu zgody lub nakazu. Po odbytej jeździe, bloki muszą wrócić do stanu zasadniczego.

Przykład blokady stacyjnej z nastawni wykonawczej. Tabliczki z czarnymi opisami. Kolejne zdjęcie pod spodem – fragment aparatu blokowego z nastawni dysponującej, z widocznymi blokami otrzymania zgody (z prawej).


W przypadku urządzeń przekaźnikowych semafory, tarcze manewrowe, wykolejnice czy rozjazdy nastawiane były za pomocą odpowiednich przycisków. W przypadku urządzeń mechanicznych scentralizowanych mamy do czynienia z dźwigniami.

  1. Dźwignia tarczy manewrowej – kolor niebieski
  2. Dźwignia sygnałowa (semaforowa) – kolor czerwony
  3. Dźwignia sygnałowa krótka – kolor czerwony. Jest to mechaniczna dźwignia do nastawiania sygnałów na semaforach świetlnych.
  4. Pędnia.
  5. Dźwignie zwrotnicowe, ryglowe – kolor niebieski.
  6. Dźwignie sygnałowe – kolor czerwony.

 

Facebook